Telefon
WhatsApp
İnstagram

AKCİĞER EMBOLİSİ

AKCİĞER EMBOLİSİ

Akciğer damarlarının pıhtı ile tıkanmasıdır. Vücuttaki tümtoplar damarlar kanı önce kalbe, daha sonra akciğerlere taşır. Bu nedenle toplar damarlarda oluşan pıhtıdan bir parçanın (trombus) kopup damar içinde başka bir yere sürüklenmesine emboli denir. Kopan bu pıhtı parçacığı akciğer damarını tıkarsa bu duruma pulmoner emboli denir. Akciğer embolisi pıhtının boyutu, pıhtının yeri ve yaygınlığına bağlı olarak farklı bulgular verir. Akciğerin merkezinde büyük damarlar veya daha çevresel kesimlerde küçük damarlar tutulabilir. Akciğer merkezindeki büyük pıhtı veya birden fazla alanda tutulumla ağır bir klinik tablo ortaya çıkar. Çevresel damarların pıhtı ile tutulması bulgu vermeyebilir. Hayatı tehdit eden santral yerleşimli tutulumlara masif akciğer embolisi denir. Pulmoner emboli önlenebilir hastane ölümlerinin 1. sırasındadır. Amerikada ‘National public healthcrisis’ yani ulusal halk sağlık krizi olarak adlandırılmaktadır. Akciğer embolisi trafik kazaları, meme kanserleri ve AİDS gibi birçok bulaşıcı hastalıklardan daha fazla ölüme neden olmaktadır.

 

akciger_embolisi

                             pul1 pul2 

                                                     Submasif ve Masif Pulmoner Emboli Bilgisayarlı Tomografi Görüntüsü

Akciğer embolisi oluş nedeni?Neden hemen daima vücudun diğer bölümlerinde gelişen derin ven trombozu dediğimiz pıhtıdır. Pıhtı (tromboz) %90 bacak derin venlerinden kaynaklanır. Bacaktan kopan bir pıhtı parçacığı önce kasık, karın toplardamarları, kalp ve buradan akciğer damarlarına kan yoluyla sürüklenerek tıkanmaya neden olur. Oluştuğu yerden ayrılarak damar içerisine sürüklenip başka bir bölgedeki damarı tıkayan pıhtıya (trombusa) emboli adı verilir (pulmoner veya akciğer embolisi adı buradan gelir). Akciğer embolisinin kaynağı %90 bacak derin toplar damarları, daha az olarak da kol, boyun ve alt karın bölgesi toplar damarlarıdır.

Embolinin bazı diğer nadir nedenleri

Kanserlerin damarı tutarak lümen içerisine doğru kopup akciğer damarlarını tıkanması özellikle bacak kemik kırıklarında kırılmış olan kemiğin damarı yaralayarak çevre yağlı dokunun veya kemik iliğinin akciğerlere ilerlemesi, damar içi bazı ilaç uygulamalarında damarın içerisine büyük oranda hava kaçarak akciğer damarını tıkaması, gebelikte amniyon sıvısının kana karışarak akciğer damarlarında emboli oluşturması gibi genellikle daha hafif seyreden nadir durumlar mevcuttur.

Pulmoner emboli görüldüğü gibi neredeyse her zaman derin ven trombozuna (DVT) bağlı gelişir. Diğer nedenler nadirdir. Risk faktörleri DVT ile aynıdır. Bu faktörler kısaca varisler, şişmanlık, genetik, immobilite (hareketsizlik), hormon tedavileri, doğum kontrol hapları, kanserler, büyük travmalar, jinekolojik ve ortopedik operasyonlardır.

Akciğer embolisinde belirtiler

Bulgular altta yatan hastalık ve embolinin şiddetine bağlıdır. Emboli şiddetli ise tutulan damar alanının büyüklüğü ve yaygınlığı ile ilişkilidir. Akciğer çevre kesimlerindeki küçük damarların tutulması bazen bulgu vermeyebilir veya hafif bulgular oluşturur. Akciğer merkezindeki büyük damarların geniş tutulumu ani ölüme götüren ağır bulgular ile kendini gösterir. Emboliyi hafif, submasif ve masif olmak üzere 3’e ayırırız. Bu ayrım tutulan damarların büyüklüğü ve yaygınlığına bağlı olarak oluşan klinik tabloya göre yapılır.

Küçük pulmoner emboliler

  • Hiçbir bulgu yok (Yaygın görülür).
  • Nefes almada hafif zorluk
  • Nefes alırken oluşan keskin batıcı tarzda hafif ağrı
  • Hafif kalp atış hızı artışı, hafif ateş ve öksürük ile hafif kan gelmesi

Submasif (Orta derecede) emboli bulguları: Küçük pulmoner emboli ve masif pulmoner emboli arasındaki klinik seyir gözlenir.

Masif pulmoner emboli: Göğüs kafesi kemikleri arkasında şiddetli keskin ağrı, ciddi nefes darlığı, kalp hızında ileri derecede artış ve tansiyonda düşme, ciddi öksürüğe eşlik eden ağızdan farklı oranlarda kan gelmesi, ani ölüm

Akciğer emboli tanısı nasıl konur?

Tanıya hastanın öyküsü ve bulgular incelenerek başlanır. Yakın zamanda ameliyat var mı? Kaza, bacak toplar damar tıkanıklığı bulguları mevcut mu araştırılır.

Emboli şüphesi var ise başvuralacak tetkikler

Radyolojik görüntülüme yöntemleri, sintigrafi ve kanda D-dimer testidir. En güvenilir tanı Akciğer bilgisayarlı tomografi (BT)anjiyografi ve pulmoner kateter anjiyografi ile yapılır. Bu tanı yöntemlerine ek olarak bacak renkli doppler ultrasonografide bacaktaki toplardamar pıhtısının gösterilmesi açısından yapılmalıdır. Çünkü embolinin çok büyük bir sebebi bacak derin ven trombozudur.

Akciğer embolisinde tedavi

Klasik medical ilaç tedavisi; Embolide geleneksel tedavi kan sulandırıcılar ile yapılır. Bunlar günümüzde iki tiptir. Enjeksiyon ile cilt altına yapılan düşük molekül ağırlıklı heparin ve ağız yolu ile alınan son 10 yılda geliştirilmiş pıhtılaşma faktörü Xa inhibitörleridir. Ne yazık ki bu kan sulandırıcılar oluşan pıhtıyı çözemiyor sadece büyümesiyle yaygınlaşmasını engelliyor. Bu neden ile hafif ve orta şiddetli pulmoner embolilerde güvenli olarak kullanılmaktadırlar. Derin ven trombozlarına eşlik eden büyük pulmoner embolilerde bu tedavilere ek olarak daha ileri tedaviler gerekmektedir.

Sistemik pıhtı eritici ilaçlar (Trombolitikler)

Antikoagülan dediğimiz kan sulandırıcı tedaviden farklı olarak oluşmuş pıhtıyı eritme güçleri vardır. Hastane şartlarında kontrol altında kullanılmalıdır. Mide ve beyin kanaması gibi ciddi riskler barındırdığından kullanımları birçok merkezde tartışmaya açılmıştır. Bu ilaçlar streptokinaz, ürokinaz ve doku tromboplastin aktivatörüdür. Bu ilaçların sıkıntısı kan yolu ile sistemik olarak yani genel vücuda uygulandığında pıhtı içerisine nüfuz etmeleri zor olması ve yüksek doz uzun süre kullanım gerektirmesidir. Korkulan kanama komplikasyonları da bu yüzden gelişmektedir. Son yıllarda bu ilaçların kullanım dozunu düşürmek ve etkinliğini arttırmak için kateter aracılı trombolitik tedavi yöntemi kullanılmaya başlanmıştır. Bu yöntemde pıhtı akciğerde ise kasık toplar damarından girilerek akciğer içerisine yok eğer pıhtı bacak damarında ise uygun bir toplar damardan girilerek pıhtının içerisine çok delikli bir kateter yerleştirip bu kateterden 12-24 saat boyunca bu bölgeye etki edecek trombolitik tedavi infüzyonu şeklindedir.

Yeni tedavi Yöntemleri

Akciğerdeki pıhtılar ortadan kaldırılamaz ise kalıcı olur. Bu durum pulmoner hipertansiyon dediğimiz akciğer kan basıncının artması, kalp yetmezliği ve kalıcı akciğer hasarına neden olur. Masif (ağır) akciğer embolilerinde kalıcı hasarın önlenmesi için son yıllarda gelişmiş kliniklerde birçok teknik birleştirilerek son derece başarılı yeni bir tedavi protokolü oluşturulmuştur. Antikoagülan tedaviye ek olarak bir takım anjiografik kapalı sistem işlemler yapılmaktadır.

Bunlar;

-Kasık bölgesinden akciğer damarlarına ulaşarak pıhtı içerisinde girip motorlu aspirasyon cihazlarıyla birlikte

aspirasyonu (soğurulması).

-Farmakomekanik trombolitik tedavi pıhtıya kateter aracılığı ile ulaşılıp farklı çalışma prensipleri olan motorize mekanik parçalayıcılarla pıhtının parçalanması ve aynı zamanda pıhtı eritici (trombolitik) ilaçların verilmesi prensibine dayanmaktadır.

-Yeterli açıklık oluşmadığına inanılırsa balon anjiyoplasti yöntemi damarı genişletebilir.

-Akciğer embolisinde kombine tedavinin son aşaması ise pıhtı içerisine trombolitik ilaç gönderen kateter yerleştirilmesi ve bir sure bu kateterden direk pıhtı içerisinde trombolitik ilaç salınımı yapılarak pıhtının yok edilemesidir

Fibrinolitik ilaçlar, farmakomekanik trombolitik tedavi ve aspirasyon kateterleri maalesef sadece akut dediğimiz erken dönemde yani 2 haftayı geçmeyen pıhtılarda etkilidir. 2 haftadan sonra pıhtı sertleşmeye başlar ve saydığımız yöntemlerin tümü etkisiz hale gelir.

EKOS (Eko Sonic Endovascular System); Son yıllarda üzerinde durulmakta ve umut verici sonuçlar bildirilmekle birlikte etkinliğinin inandırıcı olabilmesi için daha fazla veriye ihtiyaç duyulan bir yöntemdir. Damar içerisinde kronik (geç evre) tıkalı bölgeye ulaşılarak sertleşmiş olan pıhtının ultrasonografik dalgalarla yumuşatılması prensibine dayanmaktadır.